دل‌نوازها

آلبوم «عمر عاشقی» مجموعه‌ی ۲ سی‌دی شامل ۱۳ ترانه با آواز «داریوش رفیعی» و آهنگ‌سازی «مجید وفادار» و یک قطعه‌ی بی‌کلام به آهنگ‌سازی «محمد شیرخدایی» بر روی اشعار «کریم فکور»، «سعدی»، «علی اشتری»، «نظام فاطمی»، «لعبت والا»، «حافظ»، «باباطاهر» و «منصوره‌ اتابکی» است که تمامی آن‌ها در دوره‌ی همکاری «داریوش رفیعی» با رادیو اجرا و ضبط شده‌اند. آلبوم «عمر عاشقی» در سال ۲۰۰۹ توسط «آوای باربد» منتشر شده است. مدت زمان سی‌دی اول و دوم این مجموعه به ترتیب ۴۳ دقیقه و ۴۰ ثانیه و ۳۸ دقیقه و ۴۷ ثانیه است. «آوای باربد» پیش از این «آلبوم زهره» را نیز از «داریوش رفیعی» منتشر کرده بود.

آنچه که در مرور بر دوره‌ی فعالیت کوتاه مدت «داریوش رفیعی» به چشم می‌آید از یک سو رنگارنگی‌های نهان و آشکار در آثار اوست و از سوی دیگر حفظ مصّرانه‌ی چهارچوبی گسترده، شخصی و در نوع خود بسیار اصیل و غیر تقلیدی.

جایگاه واقعی «داریوش رفیعی» هنگامی بهتر نمایان می‌شود که نگاهی کوتاه به دوره‌ی زندگی و فعالیت او در سال‌های ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۷ بیندازیم، سال‌هایی که فقط رادیو عرصه‌ی موسیقی بود. نه صفحه‌ی گرامافون بود، (منظور نگارنده‌ی این مطلب فراوانی گرامافون در بین اقشار مردم بوده است، نه پیدایش آن) و نه تلویزیون (همان)، و نه کنسرت. ولی باز می‌بینیم که در آن دوره‌ی ۷ ساله‌ی طلاییِ ترانه‌خوانی و مطرح شدن در رادیو و سوژه‌ی گزارش‌های ژورنالیستی قرار گرفتن، «داریوش رفیعی» تنها خواننده میان مردان بود که آوازها و ترانه‌های متکی بر سنت هنری موسیقی ایرانی (شهری) را ارائه می‌داد. باقی خوانندگان مرد هم‌نسل او کمتر در این چهارچوب فعالیت داشتند. شاخص‌ترین ایشان «منوچهر همایون‌پور (۱۳۰۳-۱۳۸۵)» بود که از اوایل سال ۱۳۵۵ برای همیشه از رادیو و هرگونه فعالیت انتشاراتی کناره‌گیری کرد.

بی‌شک بخشی از این سُلوک هنری مدیون ریشه‌های اقلیمی «داریوش رفیعی» و بخش دیگر وابسته به فضاهای صوتی-کلامی است که می‌توانست پاسخ‌گو یا بیان کننده‌ی شوریدگی‌های او باشد. موسیقی‌هایی که فرنگی‌نما یا به طرز آشکاری فاصله گرفته از سنت بودند، نظیر خوانده‌های «محمد نوری» تا «امین‌الله رشیدی» بستر مناسبی برای شرح قصه‌ی شوریدگی‌های درونی او نمی‌توانست باشد. اما در همان حالی که فضاهای موسیقایی منتخب او آشکارا مبیّن حس و حال زمانه‌ی رفیعی و دوستانش است به نمونه‌های کلاسیک خود نظیر آثار «مرتضی محجوبی»، «حسین یاحقی»، «رهی معیری»، «اسماعیل نواب صفا»، «اسماعیل ادیب خوانساری» و «غلامحسین بنان» نیز شباهتی ندارد.

در این آلبوم مجموعه‌ای داریم یک‌دست و در همان حال رنگارنگ، گذشته از آثار مستقلی که آشکارا از قریحه‌ی «مجید وفادار» مایه گرفته‌اند تعدادی از کار-عمل‌های ویژه‌ی «داریوش رفیعی» را نیز می‌شنویم که مشخص کردن دقیق آهنگ‌سازشان ممکن نیست و اگر بنا به دلایلی الزامی در انجام آن باشد قطعاً سهم آهنگ‌سازی میان خواننده و تنظیم کننده‌ی ارکستر تقسیم خواهد شد و در تشریح آن می‌توان گفت که با توجه به نقش محوری شعر در این‌گونه آثار، طرح ملودیک-ریتمیک اولیه از «داریوش رفیعی» و گسترش و نیز پردازش آن برای ارکستر می‌تواند از «مجید وفادار» باشد. کسی که با خلاقیت استثنایی خود می‌توانست یک طرح ملودیک ساده را تا یک اثر کامل بپروراند. فوران احساسی از همین دست در تجربه به خلق ترانه‌هایی چون «زهره»، «مرا ببوس» و «عاشقم من» انجامید و از این حیث جایگاه هنری «داریوش رفیعی» جداً مدیون هنر «مجید وفادار» است که  تقریباً در میان موسیقی‌دان‌های قبل و بعد خود نظیر ندارد.

اما سهم غیر قابل انکار «داریوش رفیعی» در این آثار، انتخاب‌های دل‌آگاهانه‌ی او از اشعار گوناگون «مولوی» و «حافظ» تا «زهره اتابکی» و استادی او در بیان درونی و نافذ حالات معنوی اشعاری است که محتوای آن‌ها سازگار با دغدغه و دل‌مشغولی‌های او بود.

فهرست دیسک نخست:
۱. عاشق سرگردان، آهنگ دشتی، کلام کریم فکور
۲. سلسله‌ی موی دوست، آهنگ ضربی، کلام سعدی و علی اشتری
۳. هستی سوز، کلام کریم فکور
۴. کار دل، آهنگ ضربی افشاری، کلام علی اشتری
۵. عمر عاشقی، آهنگ همایون، کلام نظام فاطمی
۶. آمد ز درم (پندار)، آهنگ ضربی شوشتری، کلام لُعبت والا
۷. عاشق سرگردان-مقدمه (بی‌کلام)، آهنگ دشتی، محمد شیرخدایی

فهرست دیسک دوم:
۱. به یاد آن گُل، آهنگ بیات اصفهان، کلام نظام فاطمی
۲. زلف بر باد مده، آهنگ ضربی شور، کلام حافظ
۳. ساقی، آهنگ ابوعطا، کلام نظام فاطمی
۴. ز بوی زلف تو، آهنگ ضربی ابوعطا، کلام باباطاهر
۵. ساقی (۲)، آهنگ ابوعطا، کلام نظام فاطمی
۶. من کی‌ام؟، آهنگ ابوعطا، کلام کریم فکور
۷.  تنها تویی، آهنگ ضربی ابوعطا، کلام منصوره اتابکی (زهره)