آلبوم موسیقی شمال خراسان (قوچان)، قربان سلیمانی
آلبومِ «موسیقی شمال خراسان (قوچان)» نوازندگیِ «دوتار» و آواز «قربان سلیمانی» با همسازیِ «علیرضا سلیمانی» در خانهاش در روستای «علیآباد» در شمال «خراسان رضوی» است که بهسال ۱۹۹۴ ضبط شده و یکسال بعد بهدست «Kereshmeh Records» در ۱۵ تراک و مدت ۶۱ دقیقه و ۱۶ ثانیه منتشر شده است.
موسیقی در فرهنگ خراسان:
به دلیل سکونت نژادها، آداب و زبانها و گرایشهای مذهبیِ گوناگونِ (شیعه-سُنّی) خراسان از موسیقیِ سرشاری برخوردار است به گونهای که از شمال تا جنوباش این تفاوت آشکار است. در شمال خراسان میشود از «بخشیها» یاد کرد که همراه با نواختن «دوتار» داستانهایی را بهزبان «تُرکی» یا «کُردی» در وصف اسطورههایشان میخوانند. در هماین منطقه «عاشیقها» نیز هستند که موسیقیشان را در «جشنهای عروسیِ روستا» و «رقصهای کُردی» با «دُهُل»، «سُرنا» و «قُمشه» مینوازند. نزدیکیهای «تُربت جام» هنوز ساز «دوتار» با اندک دیگرگونیای باقی است اما در این بخش از «بخشیها» اثری یافت نمیشود و موسیقی بهخود فُرمِ «غزلخوانی» گرفته است و بیشتر غزلها یا رباعیاتِ «مولوی»، «عطار نیشابوری» و «احمد جامی» را میخوانند. در جنوب خراسان چون «بیرجند» یا «قاین» اثری از «دوتار» نیست، بلکه آوازها با «دایره» همراهاند و «سوتاک» نام گرفتهاند.
موسیقیِ «بخشیها» از فُرمهای ملودیکِ قابل شناساییای شکل گرفتهاند که هر یک نامی ویژه دارند. ریشهی این نامها گاه از شخصیتهایی نامآور چون «نوایی شاهختایی»، گاه از قبیله چون «گرایلی»، و گاه از کاراکترهای داستانِ شعر آواز چون «ارمن سوسی» میآید. در موسیقی «بخشیها» «پنج مقام اصلی» وجود دارد که از آن صدها نغمه گرفته شده است. تشخیص این مقامها بستهگی به «نت آغاز» و «نت پایان» آنها دارد. ساختار یک «مقام» از «یک خط اصلیِ ملودیک»، «چند خط میانی» و «یک خط نهایی» شکل یافته است. استفاده از «نتِ هفتم کاسته» در این مقامها رایج و دورههای ضربیِ این قطعات «دو ضربی»، «سه ضربی»، و یا ترکیبی از این دو است.
بخشیها: واژهی «بخشی» در خراسان، ازبکستان و ترکمنستان به معنیِ نوازنده، خوانده و قصهگو است. این واژه در زمان حکومت «مغولها بر ایران» وارد ادبیات ایران شده است و معنای «راهب بودایی» یا «حکیمباشی» را دارا بوده است. اما «بخشیهای» خراسان میپندارند که ریشهی واژهی «بخشی» از «بخشنده» است و این بهدلیل استعدادی است که در زمینهی موسیقی از آنِ ایشان گشته است. «بخشیها» را میتوان در «شمال خراسان» و بهنسبت در تمامیِ «آسیای میانه» چون «قزاقها»، «قرقیزها»، «اُزبکها» و «ترکمنها» یافت. امروزه شهرت «بخشی» به کسی داده میشود که استعداد او در آواز و قصهگویی چشمگیر باشد. بیشتر «بخشیها» از هر نژاد که باشند به سه زبانِ «تُرکی»، «کُردی» و «فارسی» داستان میسرایند.
آموزش یک «بخشی» سه مرحله دارد:
۱. فراگیریِ دوتارآموزش یک «بخشی» سه مرحله دارد:
۲. فراگیریِ تکنیک آواز
۳. بهخاطر سپردن داستانها
فهرست:
۱. گرایلی: قبیلهای از مردمان تُرک و همسایهی مغولها بوده و نژاد، زبان و دین مشترک داشتهاند.
۲. جبار: شعری عرفانی از «عمادالدین نسیمی»، شاعر تُرک زبانِ ساکن آذربایجان است.
۳. قرهچه بایر: واژهای «ترکمن» و نام یک اسب است.
۴. تجنیس: از مقامهای اصلی که در آن از سرودههای عرفانی و آیههای قرآن استفاده میشود.
۵. زارنجی حسینیار: داستانِ «هزار و یکشب» دربارهی «سیفالملک» شاهزادهی «بدیعالجمال» است.
۶. الله مزار: قطعهای سازی است.
۷. ذوالفقاری: داستان صوفیای از خراسان بهنام «ابراهیم ادهم» است.
۸. شاهختایی: از مقامهای مهم که از مقام «مخمس» آمده است.
۹. جعفر قلی: سرودهای از «جعفر قلی» شاعر خراسان در ستایش «حضرت علی» است.
۱۰. باشنادر یولی: قطعهای سازی است.
۱۱. دوشرمه نادریولی: داستانی در ستایش «حضرت علی» است.
۱۲. باش حسینیار: سرودهای در بزرگیِ «حضرت علی» است.
۱۳. ارمن سوسی-دُرنا: «ارمن سوسی» نام دختری جوان و «درنا» قطعهای سازی است.
۱۴. نالش: قطعهای که از مقامِ زهد میآید.
۱۵. حجیقلاق: قطعهای سازی است.
کوتاه از جلد آلبوم
ادامه مطلب
+ نگاشته شد در چهارشنبه پنجم مهر ۱۳۹۱ 9:0 بهدست دلنواز
|
