دل‌نوازها

موسیقی در فرهنگ خراسان:
به دلیل سکونت نژادها، آداب و زبان‌ها و گرایش‌های مذهبیِ گوناگونِ (شیعه-سُنّی) خراسان از موسیقیِ سرشاری برخوردار است به گونه‌ای که از شمال تا جنوب‌اش این تفاوت آشکار است. در شمال خراسان می‌شود از «بخشی‌ها» یاد کرد که هم‌راه با نواختن «دوتار» داستان‌هایی را به‌زبان «تُرکی» یا «کُردی» در وصف اسطوره‌های‌‌شان می‌خوانند. در هم‌این منطقه «عاشیق‌ها» نیز هستند که موسیقی‌شان را در «جشن‌های عروسیِ روستا» و «رقص‌های کُردی» با «دُهُل»، «سُرنا» و «قُمشه» می‌نوازند. نزدیکی‌های «تُربت جام» هنوز ساز «دوتار» با اندک دیگرگونی‌ای باقی است اما در این بخش از «بخشی‌ها» اثری یافت نمی‌شود و موسیقی به‌خود فُرمِ «غزل‌خوانی» گرفته است و بیش‌تر غزل‌ها یا رباعیاتِ «مولوی»، «عطار نیشابوری» و «احمد جامی» را می‌خوانند. در جنوب خراسان چون «بیرجند» یا «قاین» اثری از «دوتار» نیست، بلکه آوازها با «دایره» هم‌راه‌اند و «سوتاک» نام گرفته‌اند.


۱. فراگیریِ دوتار
۲. فراگیریِ تکنیک آواز
۳. به‌خاطر سپردن داستان‌ها

فهرست:
۱. گرایلی: قبیله‌ای از مردمان تُرک و همسایه‌ی مغول‌ها بوده و نژاد، زبان و دین مشترک داشته‌اند.
۲. جبار: شعری عرفانی از «عمادالدین نسیمی»، شاعر تُرک زبانِ ساکن آذربایجان است.
۳. قره‌چه بایر: واژه‌ای «ترکمن» و نام یک اسب است.
۴. تجنیس: از مقام‌های اصلی‌ که در آن از سروده‌های عرفانی و آیه‌های قرآن استفاده می‌شود.
۵. زارنجی حسین‌یار: داستانِ «هزار و یک‌شب» درباره‌ی «سیف‌الملک» شاه‌زاده‌ی «بدیع‌الجمال» است.
۶. الله مزار: قطعه‌ای سازی است.
۷. ذوالفقاری: داستان صوفی‌ای از خراسان به‌نام «ابراهیم ادهم» است.
۸. شاه‌ختایی: از مقام‌های مهم که از مقام «مخمس» آمده است.
۹. جعفر قلی: سروده‌ای از «جعفر قلی» شاعر خراسان در ستایش «حضرت علی» است.
۱۰. باش‌نادر یولی: قطعه‌ای سازی است.
۱۱. دوشرمه نادریولی: داستانی در ستایش «حضرت علی» است.
۱۲. باش حسین‌یار: سروده‌ای در بزرگیِ «حضرت علی» است.
۱۳. ارمن سوسی-دُرنا: «ارمن سوسی» نام دختری جوان و «درنا» قطعه‌ای سازی است.
۱۴. نالش: قطعه‌ای که از مقامِ زهد می‌آید.
۱۵. حجی‌قلاق: قطعه‌ای سازی است.